Zawsze zastanawiało mnie, jak to możliwe, że niektórzy seniorzy, mimo sędziwego wieku, rozwiązują krzyżówki szybciej niż ich wnuki. Okazuje się, że to nie tylko kwestia genów czy dobrej diety. Naukowcy właśnie trafili na ślad czegoś, co kompletnie zmienia nasze myślenie o starzeniu się głowy.
Przez lata wmawiano nam, że z zestawem szarych komórek, który mamy po dwudziestce, musimy dociągnąć do końca życia. To mit. Najnowsze badania opublikowane w Nature pokazują, że mózg tak zwanych „superstulatków” (superagers) produkuje nowe neurony niemal przez cały czas, działając wbrew prawom biologii, które znamy z podręczników.
Mózg, który nie chce przejść na emeryturę
W swojej pracy często widzę, jak ludzie obawiają się momentu, w którym pamięć zacznie płatać figle. W badaniu przeprowadzonym na University of Illinois Chicago naukowcy przyjrzeli się tkankom mózgowym osób w różnym wieku – od młodych dorosłych po stulatków. Wyniki były, delikatnie mówiąc, uderzające.
- Superstulatkowie mają dwa razy więcej młodych neuronów niż ich rówieśnicy o typowej sprawności.
- Ich hipokamp (centrum dowodzenia pamięcią) przypomina plac budowy, a nie skansen.
- U osób z chorobą Alzheimera ten proces niemal całkowicie wygasa, co sugeruje, że brak nowych komórek to początek kłopotów.
Co to oznacza dla Ciebie w praktyce?
Najciekawsze jest to, że mózgi tych wyjątkowych osób wykazują ogromną plastyczność synaptyczną. To trochę tak, jakby Twój stary komputer nagle dostał aktualizację podzespołów zamiast tylko nowego oprogramowania. Ich komórki są lepiej „noliwione” specjalnym białkiem BDNF, które dba o przetrwanie i wzrost neuronów.
Być może myślisz teraz: „Fajnie, ale ja nie jestem superstulatkiem”. Tu mam dla Ciebie dobrą wiadomość. Naukowcy twierdzą, że nasz mózg nie jest skazany na powolny uwiąd. Skoro wiemy już, że neurogeneza u dorosłych istnieje, kolejnym krokiem jest znalezienie sposobu, by ją podkręcić u każdego z nas.
Jak zadbać o „młode” komórki już dziś?
Choć badanie dotyczyło tkanek postmortem, płyną z niego konkretne wnioski dla naszej codzienności. Mózg kocha wyzwania, ale nienawidzi rutyny. Aby stymulować powstawanie nowych połączeń, warto wprowadzić proste nawyki, które sprawdzają się w naszych polskich realiach:
- Ruch na świeżym powietrzu: Nawet szybki spacer po lesie czy parku zwiększa dopływ tlenu i stymuluje wydzielanie wspomnianego białka BDNF.
- Nauka przez całe życie: Nie musi to być doktorat. Wystarczy nauka nowego języka (nawet kilka słówek dziennie w aplikacji) lub opanowanie gry na instrumencie.
- Relacje społeczne: Spotkanie ze znajomymi w lokalnej kawiarni to dla mózgu potężny trening emocjonalny i poznawczy.
W dzisiejszym świecie, pełnym stresu i pośpiechu, łatwo zapomnieć, że nasza głowa potrafi się regenerować. To odkrycie daje nadzieję, że starość wcale nie musi oznaczać utraty siebie. Mamy wpływ na to, jak będą wyglądać nasze „jesienne lata”.
A Ty, co dzisiaj zrobiłeś, żeby Twój mózg poczuł się choć odrobinę młodszy? Czy zauważasz u siebie momenty, w których Twoja pamięć zaskakuje Cię pozytywnie, mimo upływu lat?
