Większość z nas wyobraża sobie niemowlę jako czystą kartę, na której pierwsze zapiski pojawiają się dopiero miesiące po przyjściu na świat. Najnowsze badania neurobiologów rzucają wyzwanie temu przekonaniu. Okazuje się, że ludzki mózg jest "gotowy do pracy" na długo przed pierwszym oddechem poza łonem matki.
Architektura, która powstaje w ciemności
Zanim jeszcze usłyszysz pierwszy płacz noworodka, w jego głowie zachodzą procesy, które przypominają budowę gigantycznej metropolii. Zaledwie z trzylimimetrowej cewki nerwowej w embrionie wyrasta 100 miliardów neuronów. Co najbardziej zaskakujące, na krótko przed porodem mózg płodu przypomina już strukturą mózg dorosłego człowieka – dzieli go z nim aż 61% funkcjonalnej organizacji.
Jednak natura nie kończy tego procesu przed porodem, ponieważ potrzebuje miejsca na adaptację. Gdyby mózg był w pełni „sformatowany”, dziecko urodzone w Polsce nie nauczyłoby się płynnie mówić po polsku, gdyby zostało wychowane w innym środowisku. Ewolucja celowo zostawia nasz mózg niedokończonym.
Moment „ataku” i narodziny świadomości
Narodziny to dla układu nerwowego prawdziwy szok. Grawitacja, zmiany temperatury i bombardowanie bodźcami wzrokowymi zmuszają mózg do gwałtownego „przełączania się”. Wtedy do akcji wkraczają osłonki mielinowe, które izolują nerwy, sprawiając, że sieci neuronowe stają się ekstremalnie szybkie i wyspecjalizowane.
Pytanie, kiedy pojawia się pierwsza myśl, dzieli naukowców od lat. Istnieją jednak teorie, które zmieniają nasze postrzeganie dziecięcej psychiki:
- Świadomość sensoryczna: Doświadczenia z łona matki, takie jak reagowanie na dźwięk jej głosu, integrują się w prymitywne poczucie „ja”.
- Intencje: Badacze sugerują, że pierwsze „myślenie” dziecka to nie analizowanie faktów, ale reakcja na frustrację lub przyjemność z osiągnięcia celu.
- Pierwsza myśl: Wielu ekspertów skłania się ku hipotezie, że najbardziej fundamentalną myślą, z którą przychodzimy na świat, jest: „Nie jestem sam”.
Dlaczego to w ogóle ważne?
Długo zakładaliśmy, że myślenie wymaga języka i skomplikowanych pojęć. Okazuje się jednak, że egzystencja poprzedza wiedzę. Dziecko nie czeka na naukę alfabetu, by zacząć budować relację ze światem. Już w brzuchu matki płód „negocjuje” swoje miejsce w przestrzeni, reagując na obecność drugiej osoby.
Myśleliśmy dotąd, że niemowlęta to małe istoty, które dopiero uczą się, że istnieją. A jeśli to my, dorośli, nie docenialiśmy inteligencji tych, którzy dopiero co pojawili się na świecie? A Wy, jak uważacie: czy noworodek jest bardziej „świadomy”, niż nam się wydaje?
